Trong lịch sử văn hóa hiện đại của vùng đất Khánh Hòa, có một cái tên nước ngoài luôn được người dân địa phương nhắc đến bằng một thái độ kính trọng, biết ơn và yêu thương sâu sắc nhất giống như đối với một vị khai quốc công thần hay một vị thành hoàng làng: Bác sĩ Alexandre Yersin. Nhà khoa học vĩ đại người Pháp gốc Thụy Sĩ này, người học trò xuất sắc của Louis Pasteur, đã chọn gắn bó gần trọn vẹn cuộc đời mình với mảnh đất Nha Trang — Khánh Hòa suốt hơn nửa thế kỷ, biến nơi đây thành quê hương thứ hai của mình và để lại những dấu ấn lịch sử vĩ đại cho ngành y học Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung.
Hành trình đi theo dấu chân lịch sử của bác sĩ Yersin tại Nha Trang thường được bắt đầu từ ngôi tòa nhà cổ kính của Viện Pasteur Nha Trang nằm ngay trên con đường ven biển Trần Phú. Được ông thành lập vào năm 1895, đây là nơi ông đã tiến hành những nghiên cứu khoa học bứt phá về bệnh dịch hạch, sản xuất ra loại huyết thanh đầu tiên cứu sống hàng triệu người trên thế giới. Ngay bên trong khuôn viên viện, ngôi Bảo tàng Yersin nhỏ nhắn là nơi lưu giữ gần như vẹn nguyên toàn bộ những kỷ vật đời thường trong cuộc sống của ông: từ chiếc kính hiển vi bằng đồng hoen gỉ màu thời gian, chiếc va-li sờn da đi phượt, những cuốn nhật ký viết tay bằng mực đen cho đến chiếc giường ngủ mộc mạc của vị bác sĩ vĩ đại. Đứng trước những kỷ vật giản dị ấy, người lữ khách sẽ xúc động trước một nhân cách lớn — một nhà khoa học tầm cỡ thế giới nhưng lại lựa chọn một cuộc sống mộc mạc, cống hiến trọn vẹn cho nhân loại và người dân nghèo địa phương.
Từ ngôi nhà bên bờ biển đến đỉnh núi Hòn Bà quanh năm mây phủ
Không chỉ có những dấu ấn gắn liền với y học và biển cả Nha Trang, bác sĩ Yersin còn là một người đam mê khám phá thiên nhiên và thám hiểm địa lý vĩ đại (ông chính là người đã có công phát hiện ra cao nguyên Lâm Viên, nơi tọa lạc của thành phố Đà Lạt ngày nay). Để tìm kiếm một vùng khí hậu lý tưởng cho việc di thực cây canh-ki-na (nguyên liệu sản xuất thuốc trị bệnh sốt rét), ông đã lặn lội lên rừng sâu và xây dựng một trạm nghiên cứu nông nghiệp cùng một ngôi nhà gỗ nhỏ ngay trên đỉnh núi Hòn Bà, thuộc địa bàn huyện Diên Khánh ở độ cao hơn 1.500m so với mực nước biển.
Những điểm dừng chân mang dấu ấn Yersin tại Khánh Hòa:
-
Viện Pasteur và Bảo tàng Yersin (Nha Trang): Nơi lưu giữ các công trình nghiên cứu khoa học đỉnh cao và kỷ vật đời thường của ông.
-
Công viên Yersin: Nằm bên bờ biển Nha Trang với bức tượng bán thân bằng đá trắng hướng ánh mắt nhìn ra đại dương bao la.
-
Mộ bác sĩ Yersin tại Suối Dầu (Cam Lâm): Ngôi mộ mộc mạc nằm trên một ngọn đồi nhỏ rợp bóng mát của cây cỏ vườn cây ăn trái, nơi ông lựa chọn nằm lại mãi mãi cùng đất mẹ Khánh Hòa.
Hành trình di chuyển lên đỉnh Hòn Bà ngày nay là một cung đường đèo ngoạn mục, uốn lượn qua những cánh rừng nguyên sinh đại ngàn với thảm thực vật đa dạng và không khí quanh năm mát mẻ sương mù bao phủ. Ngôi nhà gỗ của ông trên đỉnh núi tuy đã được phục dựng lại nhưng vẫn giữ đúng phom dáng cấu trúc kiến trúc nguyên bản, mang lại cho du khách một cảm giác bình yên, tĩnh lặng, giống như đang được bước vào không gian sống thầm lặng của một vị ẩn sĩ vĩ đại giữa mây ngàn.
Bài học về lòng nhân ái qua một chuyến đi chậm
Ghé thăm các địa danh lịch sử gắn liền với bác sĩ Alexandre Yersin không phải là một chuyến tham quan phong cảnh thuần túy nhằm mục đích giải trí. Đây là một chuyến hành trình văn hóa mang tính giáo dục sâu sắc về mặt tâm hồn. Người dân Nha Trang xưa thường gọi ông bằng cái tên thân thương là "Ông Năm". Đối với họ, ông không phải là một ông quan Pháp xa cách; ông là người thầy thuốc hiền hậu mỗi ngày đạp xe đi chữa bệnh miễn phí cho ngư dân nghèo vạn chài, là người mua chiếc máy chiếu phim đầu tiên về làng để chiếu hoạt hình cho trẻ con xem vào mỗi dịp cuối tuần, và là người đã di chúc lại toàn bộ tài sản của mình cho các cơ sở từ thiện địa phương khi nhắm mắt xuôi tay.
Khi ghé viếng mộ ông tại Suối Dầu, bạn hãy bước đi thật nhẹ nhàng, thắp một nén hương thơm tưởng nhớ đến một con người vĩ đại. Không gian xung quanh ngôi mộ luôn được người dân địa phương tự nguyện chăm sóc, quét dọn sạch sẽ khang trang, ngập tràn sắc hoa và tiếng chim hót. Viết về dấu ấn lịch sử của bác sĩ Yersin trên website du lịch chính là cách chúng ta mang đến cho người đọc một góc nhìn nhân văn ấm áp, giúp họ hiểu được rằng giá trị bền vững nhất của một vùng đất không chỉ nằm ở vẻ đẹp tự nhiên ban tặng, mà nó còn được sưởi ấm bền bỉ bởi tình yêu thương và lòng nhân ái của con người qua nhiều thế hệ lịch sử.
