Một dấu lặng bên đường Bến Chợ
Nha Trang luôn biết cách níu chân du khách bằng những đại lộ ven biển rực rỡ nắng vàng, nhịp sống hiện đại và hơi thở sôi động của một thành phố du lịch. Thế nhưng, nếu có dịp đi ngang đường Bến Chợ tấp nập thuộc phường Xương Huân, bạn hãy thử bước chậm lại một nhịp.
Ngay giữa không gian phố chợ quen thuộc ấy, Đình Xương Huân hiện diện như một nốt trầm cổ kính, lặng lẽ gìn giữ những miền ký ức hơn hai trăm năm tuổi của xứ Trầm Hương. Không phô trương, không ồn ào, ngôi đình hấp dẫn người yêu di sản bằng mái đình trầm mặc, không gian thờ tự trang nghiêm, những cấu kiện gỗ chạm trổ công phu và câu chuyện cộng đồng được truyền qua nhiều thế hệ.
Tọa lạc tại số 10 đường Bến Chợ, Tổ dân phố Duy Hà 2, phường Xương Huân, thành phố Nha Trang, Đình Xương Huân là điểm dừng chân phù hợp với những ai muốn tìm hiểu một Nha Trang sâu lắng hơn phía sau biển xanh, phố thị và nhịp du lịch rộn ràng.
Miền ký ức từ triều Gia Long
Theo tư liệu được cung cấp, Đình Xương Huân được xây dựng vào thời Nguyễn, dưới triều vua Gia Long giai đoạn 1802 - 1819. Người có công lớn trong việc tạo lập đình là cụ Nguyễn Phương Nam. Cụ đã hiến đất, đóng góp công sức và tiền của để ngôi đình được hình thành; sau khi qua đời, cụ được dân làng suy tôn là bậc Hậu hiền và liệt thờ tại Chính điện.
Câu chuyện về cụ Nguyễn Phương Nam khiến Đình Xương Huân không chỉ là một công trình tín ngưỡng, mà còn là nơi lưu lại đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người dân địa phương. Trong không gian đình làng Việt, những người mở đất, dựng làng, tạo lập nơi thờ tự luôn được tưởng nhớ như một phần căn cốt của quê hương. Đình Xương Huân cũng mang trong mình tinh thần ấy: trang trọng, bền bỉ và thấm đẫm nghĩa tình.
Hiện nay, đình còn lưu giữ 12 sắc phong của các vua triều Nguyễn ban tặng. Đây là những tư liệu quan trọng, góp phần khẳng định giá trị lịch sử, tín ngưỡng và vị trí của đình trong đời sống cộng đồng.
Nơi hội tụ những lớp tín ngưỡng của cư dân phố biển
Đình Xương Huân là nơi thờ Thành Hoàng làng, Tiền hiền, Hậu hiền, Thiên Y A Na, Anh hùng Liệt sĩ và thần Nam Hải. Sự hiện diện của các lớp thờ tự này cho thấy đời sống tín ngưỡng phong phú của cư dân địa phương, nơi tín ngưỡng làng xã, tín ngưỡng thờ Mẫu, tín ngưỡng biển và lòng tri ân tiền nhân cùng hòa quyện trong một không gian chung.
Đến đây, du khách có thể cảm nhận rõ vai trò của đình trong đời sống tinh thần của người dân Xương Huân. Đình không chỉ là nơi dâng hương, thờ phụng, mà còn là nơi người làng gặp gỡ, tưởng nhớ, gửi gắm ước vọng bình an và tiếp nối những nghi lễ đã được truyền qua nhiều thế hệ.
Khi tham quan, bạn nên giữ thái độ trang nghiêm, đi nhẹ, nói khẽ và quan sát không gian thờ tự bằng sự tôn trọng. Mỗi ban thờ, mỗi sắc phong, mỗi chi tiết trang trí trong đình đều gắn với ký ức và niềm tin của cộng đồng địa phương.
Nét chạm trổ tài hoa dưới mái đình cổ
Đình Xương Huân được xây dựng trong khuôn viên khép kín, mặt tiền quay về hướng Tây Nam. Theo tư liệu cung cấp, khuôn viên đình có tổng diện tích 16.749m²; thông tin này nên được đối chiếu lại với hồ sơ di tích trước khi đăng chính thức.
Tổng thể đình gồm nhiều hạng mục như nghi môn, võ ca, tiền tế, chính điện, miếu Thiên Y A Na, hội trường và nhà bia Liệt sĩ của phường. Các hạng mục được tổ chức lớp lang, tạo nên một không gian vừa trang nghiêm, vừa gần gũi với đời sống làng xã.
Điểm khiến Đình Xương Huân trở nên đáng chú ý với người yêu kiến trúc cổ chính là khu vực Tiền tế và Chính điện. Tại đây, du khách có thể quan sát bộ khung gỗ cổ truyền, từ hệ cột gỗ đến các cấu kiện như kèo, đầu dư, thanh xuyên… được bào nhẵn và chạm trổ tinh tế.
Các họa tiết trang trí trong đình mang nhiều đề tài quen thuộc của mỹ thuật dân gian, như đầu rồng, cá lý ngư, lân, quy, phụng, cùng các trang trí lấy cảm hứng từ linh vật, điển tích và phong cảnh. Đặc biệt, những đề tài như “Bát Tiên ngồi đánh cờ”, cảnh trận mạc hay các mảng trang trí giàu tính biểu cảm cho thấy sự khéo léo của người thợ xưa trong việc đưa câu chuyện, tín ngưỡng và thẩm mỹ vào từng cấu kiện gỗ.
Vẻ đẹp của Đình Xương Huân không nằm ở sự lộng lẫy quá mức, mà ở cảm giác cổ kính và bền bỉ. Càng quan sát kỹ, bạn càng thấy rõ sự công phu trong từng nét chạm, từng mảng trang trí và từng chi tiết đã đi cùng ngôi đình qua thời gian.
Mười hai sắc phong và ký ức được gìn giữ
Một trong những giá trị nổi bật của Đình Xương Huân là hệ thống 12 sắc phong của các vua triều Nguyễn. Với một ngôi đình làng, sắc phong không chỉ là hiện vật lịch sử, mà còn là dấu tích cho thấy sự công nhận của triều đình đối với các vị thần được thờ phụng, đồng thời phản ánh vị trí của đình trong đời sống tín ngưỡng cộng đồng.
Khi tham quan, du khách có thể tìm hiểu về các sắc phong, không gian thờ tự và hệ thống đồ thờ trong đình nếu được sự hướng dẫn hoặc cho phép của người quản lý. Những hiện vật này cần được quan sát bằng thái độ trân trọng; không nên tự ý chạm vào sắc phong, đồ thờ, cấu kiện gỗ hoặc các khu vực thờ cúng nếu chưa được cho phép.
Chính sự hiện diện của sắc phong, cùng kiến trúc gỗ truyền thống và các nghi lễ còn được duy trì, khiến Đình Xương Huân trở thành một điểm đến có chiều sâu với những ai quan tâm đến di sản văn hóa Nha Trang.
Nhịp sống chậm trong những ngày hội làng
Đình Xương Huân không phải là một di tích tách rời đời sống. Hằng năm, dân làng tổ chức lễ hội đình vào dịp “Xuân kỳ Thu tế”. Mùa Xuân, đình có lễ cúng cầu an vào ngày 19 tháng 03 Âm lịch. Mùa Thu, đình tổ chức lễ cúng giỗ các bậc Tiền hiền, Hậu hiền vào ngày 16 tháng 8 Âm lịch.
Theo định kỳ “Tam niên đáo lệ”, đình làng tổ chức đại lễ. Đây là dịp cộng đồng cùng trở về đình để dâng hương, tưởng nhớ thần linh, tiền nhân và những người có công với quê hương. Trong những ngày lễ, ngôi đình không chỉ là một không gian cổ kính, mà trở thành nơi kết nối cộng đồng, nơi các nghi thức truyền thống tiếp tục được duy trì trong đời sống hôm nay.
Nếu ghé thăm vào mùa lễ, bạn có thể cảm nhận rõ hơn vai trò của Đình Xương Huân trong đời sống người dân địa phương. Tuy vậy, khi tham gia hoặc quan sát lễ hội, du khách nên giữ sự trang nghiêm, không chen lấn, không gây ồn và xin phép trước khi chụp ảnh tại khu vực thờ tự.
Trạm dừng cho người muốn hiểu sâu hơn về Nha Trang
Nha Trang thường được nhớ đến với biển xanh, đảo đẹp và nhịp sống du lịch sôi động. Nhưng những di tích như Đình Xương Huân cho thấy thành phố này còn có một lớp ký ức văn hóa rất đáng lắng nghe. Đó là ký ức của làng xóm, của người mở đất, của tín ngưỡng dân gian và những nghi lễ cộng đồng vẫn được gìn giữ qua thời gian.
Đình Xương Huân phù hợp với du khách yêu di sản, thích tìm hiểu kiến trúc đình làng, tín ngưỡng bản địa và những câu chuyện văn hóa nằm sau vẻ hiện đại của phố biển. Một chuyến ghé thăm nơi đây không cần quá dài, nhưng đủ để bạn nhìn thấy một Nha Trang sâu lắng hơn: nơi những mái đình, sắc phong, hương trầm và nhịp lễ Xuân Thu vẫn âm thầm giữ lại hồn cốt của vùng đất xứ Trầm Hương.
Gợi ý cho chuyến tham quan
Loại hình điểm đến: Di tích lịch sử - văn hóa, không gian tín ngưỡng đình làng.
Xếp hạng di tích: Đình Xương Huân được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh vào ngày 11/11/2009.
Niên đại: Đình được xây dựng vào thời Nguyễn, dưới triều vua Gia Long giai đoạn 1802 - 1819.
Thời điểm đáng chú ý: Lễ cúng cầu an mùa Xuân diễn ra vào ngày 19 tháng 03 Âm lịch; lễ cúng giỗ Tiền hiền, Hậu hiền mùa Thu diễn ra vào ngày 16 tháng 8 Âm lịch. Đình tổ chức đại lễ theo định kỳ “Tam niên đáo lệ”. Du khách nên kiểm tra lịch tổ chức cụ thể từng năm trước khi đến.
Thời lượng tham quan phù hợp: Khoảng 45 - 60 phút nếu tham quan kiến trúc, khuôn viên, không gian thờ tự và tìm hiểu các hạng mục chính. Có thể dành thêm thời gian nếu đi cùng người am hiểu địa phương hoặc ghé vào dịp lễ hội.
Lưu ý văn hóa: Bạn nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo; đi nhẹ, nói khẽ; không tự ý chạm vào hiện vật, đồ thờ, sắc phong, cấu kiện gỗ hoặc các khu vực thờ cúng nếu chưa được cho phép. Khi chụp ảnh trong đình, đặc biệt tại khu vực chính điện và nội tự, nên xin phép người quản lý hoặc người dân địa phương.
