Nhắc đến Khánh Hòa trong diện mạo mới sau sáp nhập, người ta thường nghĩ ngay đến những vịnh biển xanh ngọc, những bãi tắm dài miên man hay rừng nguyên sinh rợp bóng. Thế nhưng, nếu muốn tìm một trải nghiệm khác biệt hơn – một chút hoang dã, một chút phóng khoáng của nắng và gió – thì Đồi cát Nam Cương là điểm dừng rất đáng để đưa vào hành trình.
Nằm ở xã Phước Dinh, thuộc vùng đất Ninh Thuận cũ, Nam Cương mở ra một thế giới của những triền cát bay mênh mang, tựa như một “tiểu sa mạc” tĩnh lặng giữa miền duyên hải Nam Trung Bộ. Nơi đây không lộng lẫy theo kiểu khu du lịch hiện đại, cũng không dày đặc dịch vụ. Sức hút của Nam Cương nằm ở vẻ hoang sơ, ở những đường vân cát đổi thay theo gió và ở nhịp sống Chăm dung dị quanh vùng.
Đứng trên một đụn cát cao, du khách có thể phóng tầm mắt về phía Biển Đông xanh thẳm, dãy núi Chà Bang phía xa, những rặng phi lao, làng mạc, ruộng vườn và không gian nắng gió đặc trưng của vùng Ninh Thuận cũ. Đó là một Khánh Hòa rất khác: rộng, lặng, khô nóng nhưng đầy sức sống.
Nơi những đụn cát không bao giờ ngủ yên
Không giống những ngọn núi đứng yên muôn đời hay những dòng sông cứ mãi xuôi dòng, Đồi cát Nam Cương mang một vẻ đẹp biến ảo đến lạ kỳ. Chỉ cần một cơn gió lướt qua, hình hài của cát lại đổi khác. Những vân cát nhỏ li ti hiện lên, uốn lượn nhịp nhàng như những con sóng đang xô bờ ngay giữa đất liền.
Chính ánh sáng rực rỡ của miền duyên hải Nam Trung Bộ là “người nghệ sĩ” làm nên vẻ đẹp rất riêng cho Nam Cương. Vào buổi bình minh, đồi cát dịu hơn, trong hơn, từng đường vân hiện lên mềm mại dưới nắng sớm. Khi mặt trời lên cao, cả vùng cát rực sáng, nhưng đây cũng là thời điểm khá nóng và dễ mất sức. Đến chiều muộn, khi ánh hoàng hôn hắt lên triền cát, sắc vàng nhạt dần chuyển sang cam đậm, bóng người và bóng đồi kéo dài, tạo nên khung cảnh rất giàu cảm xúc.
Một số nguồn du lịch mô tả Nam Cương có nhiều sắc độ cát khác nhau theo từng khu vực và thời điểm trong ngày. Cách cảm nhận này rất phù hợp với trải nghiệm thực tế, nhưng nếu viết theo hướng địa chất chính thức, cần có thêm tài liệu chuyên ngành để xác nhận ranh giới từng vùng màu. Vì vậy, có thể hiểu đơn giản rằng: vẻ đẹp của Nam Cương luôn thay đổi theo ánh sáng, gió và từng khoảnh khắc người ta đặt chân đến.
Một mảnh hồn Chăm dung dị giữa miền nắng gió
Nam Cương không chỉ là cát. Điều làm nên chiều sâu của điểm đến này chính là sự hòa quyện giữa thiên nhiên và nhịp sống của cộng đồng Chăm quanh vùng. Hành trình đến đồi cát sẽ dẫn du khách đi qua những xóm làng bình yên, rặng phi lao xanh, ruộng măng tây, vườn cây, đàn cừu, đàn dê và những sinh hoạt đời thường của cư dân bản địa.
Giữa nền cát mênh mang, hình ảnh người dân địa phương trong trang phục truyền thống, những chiếc chum gốm, vật dụng đời sống, những lối nhỏ dẫn qua làng hay buổi chiều gió thổi qua rặng cây đều khiến Nam Cương trở nên có hồn hơn. Nơi đây không chỉ là phông nền để chụp ảnh, mà còn là không gian giúp du khách cảm nhận rõ hơn bản sắc vùng Ninh Thuận cũ trong diện mạo Khánh Hòa mới.
Với những ai yêu nhiếp ảnh, Nam Cương là một bối cảnh rất giàu cảm xúc: dáng người đi giữa triền cát, dấu chân nối dài trên nền cát mịn, sắc màu trang phục Chăm, đàn cừu trên nền nắng và những đường cong cát mềm mại. Tuy vậy, khi chụp ảnh người dân địa phương, đặc biệt là chân dung, du khách nên xin phép trước và thể hiện sự tôn trọng. Văn hóa bản địa không nên bị xem như một đạo cụ trang trí, mà cần được nhìn nhận như một phần đời sống đang hiện diện thật sự.
Chạm vào cát theo một cách khác
Đến Nam Cương, trải nghiệm đáng nhớ đôi khi rất giản dị. Bạn có thể tháo giày dép, đi chân trần trên cát mềm vào buổi sớm, hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành mang theo chút vị mằn mặn của gió biển từ xa thổi vào, rồi lặng yên nhìn những triền cát đổi hình sau từng cơn gió.
Với du khách thích trải nghiệm năng động hơn, một số hoạt động như trượt cát, đi xe địa hình, thả diều hoặc chụp ảnh nghệ thuật có thể làm hành trình thêm thú vị. Tuy nhiên, các hoạt động này cần được thực hiện theo khu vực được phép và có sự hướng dẫn của đơn vị dịch vụ địa phương. Không nên tự ý chạy xe lên mọi khu vực cát, làm hư hại bề mặt đồi, phá rừng phi lao hoặc gây ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Nam Cương đẹp nhất khi được khám phá bằng sự nhẹ nhàng. Đi chậm trên cát, quan sát ánh sáng, lắng nghe gió và để thiên nhiên tự dẫn dắt cảm xúc sẽ khiến chuyến đi đáng nhớ hơn nhiều so với việc chỉ ghé nhanh để chụp vài tấm ảnh.
Khu vực quanh Nam Cương còn gắn với những sản vật địa phương như nho, măng tây xanh, cừu, dê và một số món ăn vùng cát. Nếu nhắc đến dông cát như một đặc sản địa phương, chỉ nên xem đây là một phần trong ẩm thực đã được người dân khai thác theo tập quán; không nên hướng dẫn hoặc khuyến khích du khách tự ý săn bắt dông trong tự nhiên.
Gợi mở hành trình văn hóa Chăm quanh Nam Cương
Đồi cát Nam Cương không phải là nơi tổ chức lễ hội chính thức thường niên theo nghĩa một khu lễ hội độc lập. Tuy nhiên, khu vực này nằm trong không gian cư trú của cộng đồng Chăm, nên hành trình đến Nam Cương có thể kết nối với những sinh hoạt văn hóa Chăm ở vùng lân cận.
Hai lễ hội thường được nhắc đến khi nói về văn hóa Chăm Ninh Thuận cũ là Ramưwan của cộng đồng Chăm Bàni và Katê của cộng đồng Chăm Bàlamôn. Katê thường diễn ra vào tháng 7 theo lịch Chăm, tương ứng khoảng tháng 9, 10 hoặc 11 dương lịch tùy năm; Ramưwan cũng thay đổi theo lịch lễ hằng năm của cộng đồng Chăm Bàni.
Vì lịch lễ thay đổi theo năm và theo lịch Chăm, du khách không nên mặc định một tháng dương lịch cố định cho mọi mùa lễ. Nếu muốn kết hợp trải nghiệm lễ hội Chăm trong hành trình Nam Cương, bạn nên kiểm tra lịch sự kiện chính thức của địa phương trước chuyến đi.
Từ đồi cát, du khách cũng có thể mở rộng hành trình đến các làng Chăm, làng nghề truyền thống, tháp Chăm, vườn nho, biển Ninh Chữ hoặc Mũi Dinh. Nhờ vậy, Nam Cương không chỉ là một điểm dừng cảnh quan, mà còn là cánh cửa mở vào không gian văn hóa – thiên nhiên rất đặc trưng của vùng phía nam Khánh Hòa mới.
Chút lưu luyến với vùng đất khát
Nét quyến rũ của Nam Cương không nằm ở những dịch vụ lộng lẫy hay tiện nghi cầu kỳ. Điểm đến này hấp dẫn bằng chính vẻ đẹp thô mộc, nguyên sơ và sự chuyển mình linh hoạt của tự nhiên. Trong bức tranh du lịch đa sắc của Khánh Hòa mới, Đồi cát Nam Cương như một dấu lặng cần thiết, bổ sung hoàn hảo cho những trải nghiệm biển xanh, vịnh đẹp, rừng thẳm và tháp cổ.
Hãy dành một buổi sớm mai hoặc một buổi chiều tà, đứng trên triền cát cao, phóng tầm mắt về dãy núi Chà Bang và Biển Đông mênh mông phía trước. Khi gió thổi qua, cát dịch chuyển rất khẽ, dấu chân vừa in xuống đã có thể mờ đi. Chính khoảnh khắc ấy làm nên chất riêng của Nam Cương: đẹp, lặng, tự do và mong manh.
Trong định hướng du lịch bền vững, Nam Cương nên được nhìn nhận như một điểm đến trải nghiệm thiên nhiên – văn hóa có trách nhiệm. Hãy đến sớm hoặc chiều muộn, đi nhẹ trên cát, tôn trọng người dân địa phương, không xả rác, không phá cảnh quan và để “tiểu sa mạc” này tiếp tục giữ được vẻ nguyên sơ cho những người đến sau.
Gợi ý cho chuyến tham quan
- Vị trí: Đồi cát Nam Cương, xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa; thuộc Ninh Thuận cũ.
- Khoảng cách: cách trung tâm Phan Rang – Tháp Chàm cũ khoảng 7 – 8km, tùy điểm xuất phát và tuyến đường.
- Thời điểm đẹp trong ngày: sáng sớm khoảng 5h00 – 9h00 hoặc chiều muộn khoảng 16h00 – 18h00. Đây là lúc ánh sáng mềm, cát đỡ nóng, phù hợp để đi bộ, chụp ảnh và ngắm bình minh hoặc hoàng hôn.
- Thời điểm thuận lợi trong năm: mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 8 năm sau, thường phù hợp hơn cho các hoạt động ngoài trời.
- Quy mô tham khảo: theo kế hoạch bảo vệ, phát huy giá trị đồi cát giai đoạn 2025 – 2030, phạm vi quản lý được nhắc đến là khoảng 70ha, gồm 26ha cát bay và 44ha rừng phi lao. Nhiều nguồn du lịch mô tả khu vực đồi cát rộng khoảng 700ha, nhưng nếu viết chính thức nên phân biệt rõ phạm vi quản lý/quy hoạch và phạm vi mô tả du lịch.
- Mốc quản lý đáng chú ý: ngày 13/12/2024, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận ban hành Kế hoạch số 5893/KH-UBND về bảo vệ và phát huy giá trị đồi cát Nam Cương giai đoạn 2025 – 2030.
- Trải nghiệm gợi ý: ngắm bình minh hoặc hoàng hôn, đi bộ trên cát, chụp ảnh phong cảnh, tìm hiểu đời sống Chăm quanh vùng, kết hợp vườn nho, tháp Chăm, làng nghề hoặc biển Ninh Chữ – Mũi Dinh.
- Lưu ý khi tương tác văn hóa: khi muốn chụp ảnh người dân địa phương, bầy cừu hoặc các hoạt động sinh hoạt đời thường, nên xin phép trước để thể hiện sự tôn trọng.
- Lưu ý trải nghiệm: tránh đi giữa trưa vì cát nóng và nắng gắt; chuẩn bị nước uống, nón, kính râm, kem chống nắng, giày/dép phù hợp; không xả rác, không phá rừng phi lao, không tự ý chạy xe lên các khu vực cát nhạy cảm.
